terug
Sacha Kester (Volkskrant, 1 september 2001)

Kastenstelsel is pure vorm van apartheid

'Het kastenstelsel, dat bestaat niet meer in India, dat is iets van vroeger.' Aan het woord is een aardige, intelligente en goed opgeleide Indiër die dagelijks zijn kranten leest. De regering heeft het stelsel jaren geleden verboden en de nieuwe middenklasse waartoe ook hij behoort, houdt zich helemaal niet meer bezig met de achtergrond van de mensen om zich heen, zo redeneert hij verder.
   Dit is dezelfde man die in één klap duidelijk maakte waarom het kastenstelsel nog wel bestaat. India is een preuts land, maar ergens op de ringweg bevindt zich een bron onder de vluchtheuvel, waarin een vrouw zat te baden. Borsten bloot, tepels zichtbaar - en dat alles voor de ogen van duizenden mensen die in de file stonden. 'Oh', legde hij uit, 'maar dat is een vrouw van lage afkomst en dus eigenlijk geen echt mens. Daarom zijn het ook geen echte borsten en die mogen wel in het openbaar getoond worden.'
   Haastig voegde hij eraan toe dat sommige mensen er zo over denken - hij natuurlijk niet - maar het is duidelijk hoe groot de minachting voor de lagere kasten in India is. Armoede is niet eerlijk, ziekte is niet eerlijk en honger is niet eerlijk. Maar het oneerlijkste van alles is arm, ziek en hongerig zijn omdat je op basis van je afkomst geen recht hebt op een menswaardig bestaan.
   Het kastenstelsel bestaat al duizenden jaren en is een ingewikkeld systeem dat mensen onderverdeelt in verschillende groepen waarin wordt geleefd, gewerkt, getrouwd en gestorven. Elke groep heeft zijn eigen gebruiken en gewoonten waaraan men strikt vasthoudt. Verkeer onderling is praktisch onmogelijk. De ene kaste is hoger dan de andere. Deze verschillen zie je duidelijk in de maatschappij weerspiegeld. In die paar mooie huizen in de steden zul je Brahmanen (de hoge priesterkaste) vinden terwijl de meeste onaanraakbaren het met een hutje naast het open riool moeten doen.
   Vooral de minachting en het geweld waar de lagere kasten mee te maken hebben, drijven tot woede. Een voorbeeld uit de krant van gisteren. Mijnheer Ram bekleedt een hoge ambtelijke positie in zijn dorp en dat zit de hogere kasten daar niet lekker. Deze week besloten ze hem met ijzeren staven in elkaar te timmeren omdat een chamar zijn plek moet leren kennen. Als de goede man niet was ontsnapt, hadden ze hem doodgeslagen. 'Red me', zei de man huilend tegen journalisten. 'Ik heb in 1965 meegevochten tegen Pakistan. Maar dit is veel erger dan oorlog.'
   Een ander bericht van begin deze maand: twee kinderen van zeventien zijn door hun eigen ouders opgehangen omdat ze een relatie leken te hebben. De jongen was afkomstig uit een hoge kaste, het meisje uit een lage - en dat kan natuurlijk niet. Voor het oog van honderden dorpelingen werden de kinderen opgeknoopt en iedere betrokkene is ervan overtuigd dat dit de enige oplossing was.
   Activisten proberen het kastenstelsel op de agenda van de VN-racismeconferentie in Durban te krijgen. Maar de Indiase regering wil hier niet van horen. Rassen en kasten zijn twee heel verschillende zaken en dus hoort dit onderwerp niet op de conferentie thuis, zo redeneert zij.
   Een belachelijk argument Mensen worden hier gediscrimineerd op basis van hun afkomst en dat is nog steeds de definitie voor racisme. Sterker nog, het Indiase woord voor kasten is 'varna', wat kleur betekent, en een hindoe kan aan de hand van huidskleur en achternaam direct bepalen of hij te maken heeft met iemand die hoger of lager op de ladder staat. En daar wordt ook naar gehandeld. Zo heb je in de staat Tamil Nadu dorpen waar onaanraakbaren hun hutjes uit de wind moeten bouwen omdat de hogere klassen bang zijn 'besmet' te raken. In theestalletjes door het hele land heb je aparte glazen voor de verschillende kasten want je wil natuurlijk niet uit hetzelfde kopje drinken.
   Als het woord apartheid dus ergens op van toepassing is, dan is het wel op het kastenstelsel. Mensen worden, op basis van hun afkomst, letterlijk apart gehouden van de rest van de bevolking. Of zoals de organisatie Human Rights Watch schrijft in een rapport dat gisteren uitkwam: 'Meer dan 250 miljoen mensen lijden nog onder verborgen apartheid, moderne slavernij en andere extreme vormen van discriminatie, uitbuiting en geweld.' Maar zolang al die keurige Brahmanen blijven beweren dat India nu een moderne democratie is waar iedereen gelijke kansen heeft en de ogen sluiten voor deze middeleeuwse praktijken, zullen journalisten de krant hier nog elke dag kunnen vullen met moord en mishandeling van mensen die toevallig een andere achternaam hebben.



Landelijke India Werkgroep - 3 oktober 2002