terug
Onderstaand artikel is gepubliceerd in: Internationale Samenwerking, juni 2004      

Drie generaties Derde Wereldbeweging

Nog steeds dezelfde strijd

door:
Matilde van Klinken
Van de Pleinpreek tot Seattle en Genua:
de hoogtepunten van vijftig jaar Derde Wereldbeweging
aan de hand van gesprekken met drie actievoerders.


Simon Jelsma, de man die in 1954 zijn beroemde Pleinpreek hield en hiermee de aanstichter was van de Derde
"De toekomst aan de andersglobalisten"
Wereldbeweging, blikt terug op vijftig bewogen jaren.


Jarenlang is hij priester geweest. Wie met Jelsma spreekt, ziet veel van zijn oude beroep in hem terug. Hij is een boeiende verteller die graag anekdotes uit de oude doos vertelt en op zijn 86e nog een ijzeren geheugen heeft.

Al voor de bewuste Pinksterzaterdag waarop Jelsma op een kistje zijn preek hield, hield hij zich bezig met het mondiale vraagstuk van arm en rijk. Hij was columnist bij Vrij Nederland en organiseerde gespreksavonden over het thema ontwikkelingshulp voor mensen die, zoals hij het zelf zegt, 'anders dachten'. Langzaam ontstond het gevoel dat er iets gedaan moest worden aan de grote tegenstellingen in de wereld. Uiteindelijk werd in 1956 de Novib opgericht. Jelsma: "We wilden een organisatie zijn die representatief was voor het hele volk. Iedereen kon zich er bij aansluiten, ongeacht de politieke kleur of achtergrond. Ook als organisatie kon je lid worden. Dat was allemaal vrij vernieuwend voor die tijd."

In de jaren '90 bedacht Jelsma de succesformule van de Postcodeloterij en bracht hiermee miljoenen in het laatje van goede doelen. Ook de Novib werd een bloeiende organisatie die onlangs haar vijftigste verjaardag vierde. Toch dringt de vraag zich op wat er nu is bereikt. Armoede is nog steeds een groot probleem, mensen lijden nog steeds honger en miljoenen kinderen kunnen nog steeds niet naar school. Jelsma zegt desondanks voor een deel tevreden te zijn. "Wij hebben Afrika in beeld gebracht en de samenleving bewust gemaakt van de mondiale problemen. Het thema ontwikkelingssamenwerking is niet meer weg te denken uit de maatschappij. Het is een issue geworden, zowel nationaal als internationaal." Ter aanvulling zegt hij: "Er zijn ook een aantal concrete zaken die in die vijftig jaar zijn verbeterd. Bijvoorbeeld dat de gemiddelde levensverwachting van kinderen wereldwijd is gestegen."

Verder ziet Jelsma een vermindering van mondiale betrokkenheid in de samenleving. "Mensen hebben het drukker dan vroeger en ze houden zich minder met mondiale problemen bezig. Wel zijn er meer actiegroepen die zich op internationaal vlak inzetten en actie voeren. Als de andersglobalisten zelf doorstoten en zich niet laten ondersneeuwen geloof ik dat deze groep groot kan worden. Ze zijn goed op de hoogte en denken internationaal. Ze hebben de toekomst, denk ik."


De Landelijke India Werkgroep dateert uit de jaren '70 en is uitgegroeid van een solidariteitsfonds tot een organisatie die zich onder andere bezighoudt met de nieuwe trend binnen de Derde
"Het gaat allemaal zo traag"
Wereldbeweging: maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Coördinator Gerard Oonk: "De politiek zou veel meer van bedrijven kunnen vragen."


Het is niet verwonderlijk dat Oonk zich actief bezighoudt met het stimuleren van verantwoord ondernemen. Jaren geleden liep de Landelijke India Werkgroep al tegen het probleem van kinderarbeid en slechte arbeidsomstandigheden in Indiase kledingfabrieken aan. Om hier wat aan te doen stelde de werkgroep samen met Indiase organisaties en de Schone Kleren Kampagne deze misstanden aan de kaak en ging met bedrijven in gesprek. "Het bestrijden van kinderarbeid is effectiever als je dat op internationaal niveau doet door alle betrokken partijen aan te spreken. We praten niet alleen met de bedrijven, maar ook met overheden en organisaties als de Wereldbank en de internationale arbeidersorganisatie ILO", legt Oonk uit.

"In het begin van het bestaan van de India-Werkgroep waren we vooral bezig met ontwikkelingssamenwerking maar we zijn steeds gerichter en . internationaler gaan werken. In de loop van de tijd is ons werkterrein uitgebreid naar MVO, maar bijvoorbeeld ook naar de schending van mensenrechten van Indiase kastelozen."

In de jaren dat Oonk de India-Werkgroep zag groeien, heeft hij ook de Derde Wereldbeweging zien veranderen. "Eerst werden de discussies gevoerd vanuit sterk ideologische standpunten. Nu zie je dat discussies vooral ontstaan naar aanleiding van concrete gebeurtenissen en de schending van universele mensenrechten."

Zijn pijlen richt hij nu op de politiek. Oonk: "De politiek werkt veel te langzaam en er gebeurt te weinig. Een voorbeeld: een motie over een verantwoord inkoopbeleid van drie jaar geleden moet nog steeds doorgevoerd worden. Het gaat allemaal zo traag. De politiek moet meer van bedrijven vragen. Nu laten ze de bedrijven zelf uitmaken of ze wel of niet doen aan verantwoord ondernemen. Dat is veel te vrijblijvend. De politiek moet bedrijven zo nodig op het matje roepen."

Of de consument niet ook een verantwoordelijkheid heeft? "De consument is alleen een hulpmiddel om de bedrijven te stimuleren hun verantwoordelijkheid te nemen. Als consument zou je niet bezig moeten zijn met de vraag of je aankoop wel of niet verantwoord is. Je moet er van uit kunnen gaan dat het product wat je koopt, goed is. Helaas is dat niet zo."


Nynke Sietsma is het niet eens met 'de globalisering zoals die nu gaat'. Toch wil ze zichzelf geen andersglobalist noemen. Wél
"Zelfde doel voor ogen"
is ze één van de coördinatoren van het Festival Globalisering dat plaatsvindt in juni en heeft ze haar studie journalistiek afgerond met een scriptie over de andersglobalisten. Is deze groepering de nieuwe generatie van de Derde Wereldbeweging?


Eén ding is voor Sietsma in ieder geval helder: eigenlijk wil iedereen hetzelfde. Ontwikkelingswerker, vredesactivist of andersglobalist, het zijn allemaal mensen die willen dat er iets verandert in de wereld. Sietsma komt veel mensen tegen die zich op een bepaalde manier bezighouden met ontwikkelingssamenwerking. "De één doet dit via vrijwilligerswerk in de kerk, de ander via een beweging, maar er is best een grote groep die zich actief inzet. Het is alleen jammer dat veel van deze mensen langs elkaar heen werken."

Tijdens het werk aan haar scriptie ontdekte Sietsma dat de beeldvorming van de andersglobalisten niet deugt. Vooral de media schilderen hen af als een radicale groepering die uit protest de ramen bij Mac Donalds ingooit en bijeenkomsten van wereldleiders met veel herrie verstoort. Een onterecht beeld stelt de 24-jarige Zwolse: "Binnen de beweging zie je ook veel vredesactivisten die zich op een geweldloze manier inzetten voor het streven naar een betere wereld."

Als alternatief voor geweld ziet de journaliste het gesprek, het middel bij uitstek om wat te bereiken in de wereld. Door het gesprek aan te gaan met de verschillende partijen op mondiaal niveau kan er druk uitgeoefend worden op regeringen. Internet maakt dit haalbaar want een online-gesprek voeren met iemand uit India is helemaal zo moeilijk niet meer. Bovendien maakt internet volgens haar vaker duidelijk dat organisaties erachter komen dat ze met hetzelfde bezig zijn. "Waarom zou je dan niet de handen ineen slaan?", vraag Sietsma zich af. "We hebben toch hetzelfde doel voor ogen?".

Het Festival Globalisering, 26 en 27 juni op het Roeterseiland in Amsterdam, moet hier een begin mee maken. De activiste is één van de coördinatoren van het spektakel dat in haar ogen een vanzelfsprekend doel heeft: een open dialoog voeren met zowel de anti-, de anders- en de neutrale globalisten uit alle lagen van de bevolking.



terug

LIW IN 'T NIEUWS

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 3 juni 2004