terug
Onderstaand artikel is gepubliceerd in: Het Parool, 9-10-2004      

260 miljoen slachtoffers verborgen apartheid

door:
Henk Schutten

Eenvijfde van de Indiase bevolking bestaat uit Dalits, 'onaanraakbaren'. Wereldwijd zijn meer dan 260 miljoen mensen in India, Japan, Nepal, Pakistan, Sri Lanka en Afrika het slachtoffer van kastendiscriminatie. Vandaag begint een campagne die de 'verborgen apartheid' internationaal bespreekbaar moet maken.

In het dorp Shanmugapuram, in de Indiase deelstaat Tamil Nadu, werd Dalits onlangs verboden mannelijke honden te fokken. De overige dorpelingen wilden voorkomen dat de dieren van de 'onaanraakbaren' in contact zouden komen met de vrouwelijke honden van de hogere kasten.
Het is slechts één van de voorbeelden van de vernederingen die de onaanraakbaren nog steeds moeten ondergaan in India. In juli nog kwam het tot een volksopstand toen Dalits het Kandadevi-festival in Sivaganga wilden bijwonen. Een eeuw lang waren ze geweerd op de jaarlijkse ceremonie rond de Sornamutheeshwarar-tempel, waar gelovigen een heilige wagen aan een touw voorttrekken.
Maar onlangs besloot het Indiase gerechtshof dat alle hindoes - dus ook Dalits - het recht hebben om het festival bij te wonen. Toen de onaanraakbaren bij de tempel arriveerden, werden ze door een overmacht van politieagenten met wapenstokkenen geweerkolven in elkaar geslagen.
"Dalits mogen om religieuze redenen niet aangeraakt worden, maar dat weerhoudt de politie er kennelijk niet van om op hen in te slaan," verzuchtte Sam Zariff, directeur van Human Rights Watch Asia naar aanleiding van het incident. Het verzoek van zijn organisatie om een grondig onderzoek naar het gewelddadige optreden van de politie werd door de lokale autoriteiten genegeerd. Een team van onafhankelijke waarnemers werd door de politie de toegang tot de tempel ontzegd.
Dalit is ontleend aan het Sanskriet voor 'vertrapte'. India telt naar
Omgang met leden van een hogere kaste is hen streng verboden
schatting 200 miljoen 'onaanraakbaren', bijna eenvijfde deel van de bevolking. Volgens het al vijftienhonderd jaar oude Indiase kastenstelsel moeten ze boeten voor hun zonden in vorige levens. Vroeger droegen ze belletjes, die waarschuwden voor hun komst, en een emmertje om te voorkomen dat hun spuug de grond zou bevuilen.
Onaanraakbaren verdienen van oudsher de kost met werk dat door anderen als 'onrein' wordt beschouwd, zoals het met de hand schoonmaken van latrines en riolen, het opruimen van dierenkadavers en het cremeren van doden. Omgang met leden van een hogere kaste is nadrukkelijk verboden, de meeste scholen en tempels zijn verboden terrein en in openbare gelegenheden moeten ze apart bestek en servies gebruiken.
Volgens het hindoeïstische kastenstelsel zijn alle mensen ontstaan uit een oerwezen. Uit de mond kwamen de priesters en de geleerden; uit de armen de vorsten en de krijgers; uit de dijen de handelaren en ambachtslieden en uit de voeten de knechten en de arbeiders. Een laatste groep ontstond buiten het oerwezen om. Deze paria's vormen de onderlaag van het kastenstelsel en worden niet als volwaardige mensen beschouwd.
Het was Mahatma Gandhi die als een van de eersten in de bres sprong voor de onaanraakbaren. In Ahmadabad richtte hij in 1915 een werkgemeenschap op waarin ook Dalits werden toegelaten en het onreine werk door alle bewoners werd verricht. Gandhi gaf de onaanraakbaren een nieuwe naam en noemde hen voortaan 'harijans' - kinderen van God.
Toch bleken zijn inspanningen grotendeels tevergeefs. 'Harijan' riep eerder medelijden op dan respect, en veel Dalits zijn van mening dat Gandhi met zijn rotsvaste geloof in wedergeboorte indirect meewerkte aan de instandhouding van het kastenstelsel.
Meer succes boekte Bhimrao Rarnji Ambedkar, een in 1891 geboren lid van de onaanraakbare Mahar-kaste, die zich na studies aan de Columbia University in New York en de London School of Economics ontwikkelde tot een van de belangrijkste voorvechters van de Dalits. Dankzij Ambedkar beschikken de onaanraakbaren sinds 1950 over eigen vertegenwoordigers in het parlement, deelstaten, dorpsraden en universiteiten. Toch blijft hun politieke macht beperkt. Zo kwam het in 1981 in de deelstaat Gujarat tot hevige rellen toen een student uit een hogere kaste niet werd toegelaten tot een medische faculteit, omdat zijn plaats werd vrijgehouden voor een Dalit.
Hoewel de Indiase grondwet discriminatie verbiedt, wordt het dagelijkse leven nog steeds voor een belangrijk deel door het 1500 jaar oude kastenstelsel bepaald. Vooral op het platteland is er nog weinig veranderd. De Dalits wonen daar afgezonderd van de hogere kasten buiten het dorp en mogen geen gebruik maken van gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een dorpspomp. Dagelijks worden, zo rekenen mensenrechtenorganisaties voor, nog steeds drie Dalit-vrouwen verkracht en twee Dalits vermoord. De daders worden zelden bestraft.
Het verschijnsel van onaanraakbaren is niet exclusief voorbehouden aan India. Discriminatie en uitbuiting op basis van afkomst komt volgens de Verenigde Naties verder voor in Pakistan, Nepal, Bangladesh, Senegal, Sri Lanka, Micronesië, Burkina Faso, Kenia, Mali, Jemen en Nigeria.
Vooral in Nepal is de situatie voor de kastenlozen nog steeds schrijnend. Van de tweeëntwintig miljoen inwoners wordt ruim een vijfde als Dalit beschouwd. Negentig procent van de Nepalese onaanraakbaren leeft onder de armoedegrens. Hun gemiddelde jaarinkomen bedraagt nog geen veertig dollar, terwijl de rest van de bevolking circa 210 dollar per jaar verdient. Straatkinderen en slachtoffers van dwangarbeid zijn bijna zonder uitzondering Dalits. Hoewel iedereen in Nepal volgens de grondwet gelijke rechten heeft, zijn de onaanraakbaren uitgesloten van alle beleidsmakende organen, met uitzondering van een Dalit die in 1991 in het parlement werd gekozen.
Zelfs Japan kent zijn eigen onaanraakbaren - de Burakus, de nazaten van families die door de feodale heersers circa vierhonderd jaar geleden werden aangewezen om de meest ondankbare werkzaamheden uit te voeren, zoals het ruimen van dood vee, vuilnis ophalen en leerlooien. Eeuwenlang ondergingen de Burakus - onderverdeeld in 'eta', vuilakken, of 'hinin', onmenselijken - zwijgend hun lot. Maar halverwege de vorige eeuw kwamen ze massaal in opstand toen in een overheidspublicatie laatdunkend werd gerefereerd aan de 'smerige omstandigheden' waarin ze leefden. Kort daarna riep de Japanse een nieuwe wet in het leven die een einde moest maken aan hun isolement.
Anno 2004 telt Japan nog steeds zo'n drie miljoen Burakus. Hun leefomstandigheden zijn inmiddels verbeterd en negentig procent kan lezen en schrijven. Maar volgens Isao Takeuchi van de Buraku Bevrijdingsliga is het voor een Japanse onaanraakbare nog steeds vrijwel onmogelijk om buiten de eigen gemeenschap te trouwen of aan een behoorlijke baan te komen. "Veel bedrijven houden adressenlijsten bij van wijken waar Burakus wonen. Sollicitanten die daarvandaan komen, worden steevast afgewezen. En op muren van scholen worden nog steeds vernederende teksten over Burakus gekalkt."
Een van de gewelddadigste kastenconflicten woedt in de straatarme Indiase deelstaat Bihar, aan de grens met Nepal, waar militante landhervormingsbewegingen een bloedige strijd uitvechten met
'Anders is onze democratie niet meer dan een paleis op een mesthoop'
privé-milities van grootgrondbezitters. De afgelopen jaren werden daar vele honderden Dalits afgeslacht, vaak bij tientallen gelijk.
Toch heeft de Dalit-beweging, geïnspireerd door hun vroegere leider Ambedkar, de afgelopen jaren aan zelfbewustzijn gewonnen. Vooral in de grotere steden neemt de invloed van het kastenstelsel af. De Dalits beschikken inmiddels over hun eigen politieke partijen en van 1997 tot 2002 had India in de persoon van K.R. Narayanan zelfs zijn eerste onaanraakbare president. Als de onaanraakbaarheid niet wordt uitgebannen, verklaarde Narayanan op de Dag van de Republiek in 2000, 'is het gebouw van onze democratie niet meer dan een paleis op een mesthoop'.
Na de aardbeving in Gujarat, in 2001, bleek nog eens hoe diep het probleem van de 'verborgen apartheid' verankerd is in de Indiase cultuur. Bij de verdeling van hulpgoederen werden de Dalits genegeerd omdat ze niet over de vereiste rantsoenkaart beschikten.
Onlangs bleek hoe diep de verboregn apartheid nog in India is verankerd
In Bachau en Maliya gingen Dalits in hongerstaking om een minimum aan noodvoorzieningen te eisen. "Een ramp mag een heel gebied platleggen, maar de structuren, praktijken, instellingen en vooroordelen van overheersing en discriminatie, oud en nieuw, blijven niet alleen bestaan, maar worden vaak nog sterker onder de schaduw van angst, wantrouwen en onzekerheid," schreef de politicologe Radhika Desai in The Hindu.
Tal van mensenrechtenorganisaties hebben de afgelopen jaren gewezen op het probleem van de onaanraakbaren. In een recent rapport concludeerde de VN Subcommissie voor Mensenrechten - de Commissie zelf bestaat uit regeringen - dat met name in India de maatregelen tegen kastendiscriminatie tot nu toe veel te weinig effect hebben gehad.
Nederland liep tot dusver met een grote boog om het onderwerp heen. In 2001, tijdens de Wereld Racisme Conferentie in Zuid-Afrika, liet de toenmalige minister Roger van Boxtel als leider van de Nederlandse delegatie, nog in een vlaag van openhartigheid weten dat hij de Dalits niet kon noemen, aangezien dat tot een diplomatieke rel met India zou kunnen leiden.
In de slottekst van de conferentie werd zelfs een passage geschrapt die 'discriminatie op basis van werk en afkomst' veroordeelde.
Ook de Europese Commissie durfde het probleem in de besprekingen met India tot dusver niet aan te snijden. De afgelopen zomer kondigde de Commissie, voorafgaand aan de EU-India top op 14 oktober, 'een constructieve dialoog' aan waarin ook de mensenrechten, de doodstraf, martelingen en kinderarbeid aan de orde zullen worden gebracht.
Discriminatie van Dalits komt in het rijtje niet voor. "Blijkbaar vindt de Commissie het onderwerp te gevoelig om het zelfs maar te benoemen," zegt Gerard Oonk, coördinator van de Landelijke India Werkgroep die vandaag een campagne tegen kastendiscriminatie begint.



terug

LIW IN 'T NIEUWS

Dalits

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 11 oktober 2004