terug
Onderstaand artikel is gepubliceerd in: People, Planet, Profit, juli/augustus 2006

door:
Hetty Nietsch

Shantha Sinha uit India:


"Ieder kind buiten school is een kindarbeider"



De kinderarbeidactiviste Shantha Sinha groeide op in de veilige ambiance van Indiaas meest bevoorrechte kaste. Een milieu met bijbehorende garantie op een gouden toekomst. Maar Sinha zette een naar Indiase maatstaven ongebruikelijke stap: ze keek over de muren van de eigen groep mensen heen naar de arme kasten in de afgrond daaronder. Ze stelde zichzelf daarna een bijna onmogelijke opdracht: de strijd aangaan met kinderarbeid. In India! Waar 85 miljoen kinderen werken in plaats van leren. Wereldberoemd werd ze ermee. Maar ziet deze hoogleraar alle kindarbeiders van nu in 2015 naar school gaan, met haar methode?

Armoede kende ze als kind alleen als een ver-van-mijn-bed-show. En het platteland associeerde ze vooral met de chique picknicks en dagjes aan het meer. India als domein van de armsten, van moderne slavernij, van uitbuiting van kinderen, dat was een gegeven dat pas in haar studententijd langzaamaan tot haar doordrong. Tegenwoordig doceert Shantha Sinha (1950) politicologie aan de universiteit van Hyderabad en strijdt ze al jaren op datzelfde platteland voor de rechten van kinderen op onderwijs en een betere toekomst.
"Mijn vader was parlementslid, mijn moeder huisvrouw. Het was een heel beschermd milieu dat weinig raakvlakken had met minder bedeelden. Maar dan, eenmaal op de universiteit, ontdek je die andere wereld. Wij waren producten van de late jaren zestig, links georiënteerd, op zoek naar verandering. Ik was geen fanatieke activist, maar ik kwam wel in die sfeer terecht. Je kon er niet aan ontsnappen."
Ze is allang werkzaam op de universiteit als ze zich gaat inzetten voor de Dalits, de allerarmste bevolkingsgroep van India, die het vuilste werk doet en het minst in aanzien staat. "Ik merkte hoe weinig ik van deze mensen wist. Van hun levens, hun verwachtingen, hun dromen. In onze kringen werd altijd heel cynisch gedacht: deze mensen behoren tot de onderlaag van de samenleving. Dat is een gegeven, dat zal nooit veranderen. Wij dachten dat ze zich daar zelf ook bij hadden neergelegd. Maar toen ik eenmaal met hen in contact kwam, ontdekte ik dat zij veel minder cynisch waren, dat ze heus wel hoopten op een betere toekomst, dat ze zich niet wilden neerleggen bij de gedachte dat het voor altijd zo zou zijn. Alleen: wie nam ooit de moeite naar deze mensen te luisteren?"
Het eeuwenoude kastensysteem in India is nog altijd het meest gehanteerde excuus om niets tegen armoede te ondernemen. Wie geboren wordt in een lage kaste, kan de hoop om daar ooit aan te ontsnappen wel vergeten. "Door dat kastensysteem is er in India nooit verontwaardiging. Sociale onrechtvaardigheid maakt niemand boos, het levert nooit een schandaal op. Ik ben me speciaal op de armste kinderen gaan richten, want daar komt al helemaal niemand voor op. De gangbare opvatting is: als kinderen in dit land niet zouden werken, dan stort alles in. Dat is pertinent onjuist."
Ze werkte parttime op de universiteit en voor het overige op het platteland. In dorpen waar veel sprake was (en is) van bonded child labour: ouders laten hun kinderen werken en krijgen in ruil daatvoor leningen van hun werkgever. Dat geld kunnen ze natuurlijk goed gebruiken, maar het zorgt er ook voor dat ze met handen en voeten aan de zogenaamde weldoener gebonden zijn. "Als ze al zouden willen dat hun kinderen met werken stopten, dan zou de werkgever terugbetaling van de lening eisen. Een onmogelijkheid."

Niet een beetje
Shantha Sinha is oprichter van de MV Foundation die kinderarbeid probeert te bestrijden. Deze organisatie begon als onderzoeksinstituut en heeft sinds 1991 als doel: afschaffing van kinderarbeid en het beschikbaar maken van onderwijs voor alle kinderen. Met nadruk: alle kinderen. Niet: toch werken overdag en in de avonduren een beetje bijblokken. En niet: toch werken omdat de aard van het werk wel redelijk aanvaardbaar is voor een kind. In het huishouden helpen bij een oom. Vraag Sinha dus niet naar politieke formuleringen, zoals het verschil tussen 'zichtbare' en 'onzichtbare kinderarbeid'. Het is in haar ogen een heilloos woordenspel, dat er alleen maar toe kan leiden dat het Millenniumdoel van de Verenigde Naties zeker niet gehaald kan worden: onderwijs voor alle kinderen in het jaar 2015. "Op deze manier kan het nooit", zegt ze beslist. Dat geldt ook voor het idee van de Internationale Arbeidsorganisatie ILO om in 2016 'de ergste vormen van kinderarbeid' uit te bannen; drugshandel, prostitutie, pornografie - kortom, alles wat de gezondheid, veiligheid en de moraal van kinderen aantast. Sinha is het er niet mee eens. "Als dat de norm is voor de toekomst, dan zullen velen oordelen dat de mildere vormen van kinderarbeid wèl kunnen. Dat is geen goede beslissing. Het is nooit goed als kinderen werken en geen onderwijs krijgen. De ILO moet veel krachtiger zijn."
Op bezoek in Nederland gaf ze dit voorjaar haar gastheren als de FNV en de Landelijke India Werkgroep nog eens overduidelijk haar eigen definitie van kinderarbeid: "Ieder kind buiten school is een kindarbeider." Haar methode: niet individuele kinderen 'redden', maar eerst met de hele lokale gemeenschap praten. Duidelijk maken dat kinderarbeid concurrerend is voor ouderen, een doodlopende straat is bovendien, omdat de kindarbeiders van nu nooit kunnen ontsnappen aan de armoede, bij gebrek aan kennis.
Haar werkterrein is gelegen in de Indiase deelstaat Andhra Pradesh waar de Foundation sinds '91 niet minder dan 390 duizend kinderen richting de schoolbanken zou hebben gedirigeerd. Het begon met drie dorpen waar ze educatieve programma's opzette. Inmiddels heeft ze in zesduizend dorpen haar gedachtegoed verspreid. "Voor al die kinderen die wij geholpen hebben, geldt dat ze uit de cirkel zijn gebroken, dat hun toekomstperspectief ingrijpend is veranderd. Ze zijn postbode geworden, vrachtwagenchauffeur, boer. Zoiets was zonder onze hulp - zonder onderwijs - ondenkbaar geweest."
Maar hoe kan het zijn dat u een van de weinigen bent in uw land die het voor kinderen opneemt?
"Iedereen denkt: dat heeft toch geen zin."

Wie naar de cijfers kijkt als het om kinderarbeid wereldwijd gaat en in het bijzonder in India, kan niet anders dan bewondering hebben voor deze vrouw. De ILO heeft becijferd dat 218 miljoen kinderen wereldwijd onderwijs ontberen, omdat er gewerkt moet worden. Grofweg de helft daarvan ziet nog wel eens een avondschool, of volgt onregelmatig klassen. India is wereldwijd koploper, goed voor een kwart van alle kindarbeiders.

En u denkt dat u daar iets aan kunt doen.... "Ja, dat denk ik. Ik laat me niet ontmoedigen. Dat is wel vaak moeilijk geweest. We kregen veel tegenwerking bij het helpen van kinderen. Hele families werden geboycot omdat de kinderen aan onze programma's meededen. Ze konden de straat niet meer op, kregen geen drinkwater, mochten niet met de vrachtwagen meerijden, moesten soms zelfs onderduiken. En vaak gebeurde het dat je eenmaal zover was, maar dan accepteerde de school de kinderen niet."

Armeluiskinderen
Het Indiase schoolsysteem is alles behalve gastvrij. Heb je alles geregeld: de werkgever laat het kind gaan, ouders vinden het goed, het kind zelf wil niets liever en dan ligt de school dwars. Omdat de doorgaans analfabete ouders geen formulieren kunnen invullen, geen schooluniform kunnen betalen, geen schoolboeken kunnen financieren. Sinha's organisatie probeert het onderwijs te emanciperen en voor te bereiden op de eerste (kleine) groep die je de 'eerste generatie armeluiskinderen' zou kunnen noemen, die nu eindelijk naar school mag. Voor elk individueel kind dat aan een ander toekomstperspecrief geholpen moest worden, werden bergen werk verzet. "Maar ook op theoretisch niveau moet er nog altijd veel veranderen. Het allermoeilijkste gevecht voer je tegen de traditie. Helaas is kinderarbeid een geaccepteerd gegeven. De gedachte: dit land is zo arm en daarom moeten onze kinderen werken, is heel erg lastig te bevechten. Net als de opvatting dat de economie van India instort als kinderen in dit land niet werken. Dat is een collectieve denkfout."

Denkfout?
"Ja, vanaf het moment dat kinderen naar school gaan in plaats van werken, wordt alles anders. De mannen die eerst niets deden en lui waren en dronken, moeten noodgedwongen aan de slag. De vrouwen ook. Daardoor hebben ze uiteindelijk betere inkomsten als gezin, de kwaliteit van leven neemt toe. Kinderen kunnen weer kinderen zijn en ouders weer ouders. Het is een transformatie met uiteindelijk ook

Biografie

GEBOREN:
1950 Nellore-district in de kustplaats Andhra, India

STUDIE:
1972 Masters Political Science Osmania University in Hyderabad
1976 Doctorate Jawaharlal Nehru University in Delhi

LOOPBAAN:
1976 Professor Department Political Science, Hyderabad Central University
1981 Oprichtster van de MV Foundation, genoemd naar Mamidipudi Venkatarangaiya, een historicus en onderwijskundige die pleitte voor sociale veranderingen
1991 Secretary Trustee van de MV Foundation, die zich nu gaat richten op de bestrijding van kinderarbeid

PRIJZEN:
1999 Padmashri and the Albert Shanker International Award
2003 The Ramon Magsaysay Award for Community Leadership

PRIVÉ:
Shantha Sinha is weduwe en heeft twee dochters.
nog het positieve saldo dat het kind leert en later een baan kan krijgen waar goed van valt leven."
Maar waarom zetten de ouders zich daarzelf niet voor in?
"Omdat ook zij hebben geaccepteerd dat kinderarbeid de normaalste zaak van de wereld is."

Als uiteindelijk werkgevers kinderen 'loslieten', heeft ze geprobeerd juist ook hen te belonen. "We hebben echt een soort ceremonie bedacht om de werkgever in het openbaar te bedanken, zodat iedereen dat kon zien. Op ziin beurt gaf de werkgever de kinderen dan iets mee; een schriftje en potloden, als cadeautje, voor straks op school. We hebben geprobeerd er een belangrijke gebeurtenis van te maken. En is dat dan ook nieuws in India? Nee, dat niet. Mevrouw Sinha mag dan in de wereld Van de kinderrechtenactivisten als een beroemdheid te boek staan, in eigen land mag ze al blij zijn als een plaatselijke journalist een paar regels aan haar inspanningen wijdt. "Nee, we hebben in India geen presence in de media. We houden ons nu eenmaal met een probleem bezig waar niemand zich over opwindt, wat niemand schokt, wat iedereen als een onvermijdelijkheid beschouWt. Iedereen vergeet hoeveel er verloren gaat. Omdat India zoveel kinderen geen opleiding biedt, benutten we slechts 50 procent van onze capaciteiten - dat is zonde."

Een cadeautje geven
Het is wel een wereld van verschil: een tienjarige voor je te laten werken of een kind met een cadeautje richting school sturen! "Ja. En natuurlijk zijn de kleinere werkgevers gemakkelijker aan te pakken dan de grotere. Een boertje op het platteland heeft geen bescherming, heeft geen politieke connecties. Hoe groter de onderneming, hoe lastiger. Grote werkgevers kennen het dorp niet, de mensen niet, de kinderen niet, voelen zich helemaal niet verantwoordelijk. De duizenden meisjes bevrijden die in de katoenindustrie (lees: gevaarlijk werk, lange uren, schadelijke bestrijdingsmiddelen) werken, is niet gemakkelijk."
Internationale organisaties keken op toen ze haar briefwisseling met bedrijven te zien kregen, toen enkele kinderen in de katoenindustrie stierven, omdat er zo onzorgvuldig met pesticiden werd omgegaan. Was dit die altijd vriendelijke Indiase? Haar brief was een vuurzee van woede. Nog steeds is ze niet te spreken over bedrijven als Monsanto, Bayer en Sengenta. "Als wij buitenlandse ondernemingen op het vraagstuk kinderarbeid aanspreken, dan zeggen ze: 'Waarom moet je ons weer hebben, wees blij dat we ons in jullie land hebben gevestigd, dat geeft werkgelegenheid.' En daarmee moet de discussie gesloten zijn." Unilever trok zich vorig jaar terug uit deze sector, waar kinderhandjes zo handig zijn bij de zaadveredeling, en ze als nijvere bijen de katoenplanten bevruchten.
Zullen we maar niet vragen of er in zo'n cultuur bij de grote Indiase bedrijven ook nog iets terecht komt van het nemen van zoiets als maatschappelijke verantwoordelijkheid - de high tech industry groeit er de laatste jaren stormachtig. Westerse bedrijven kiezen massaal de steden met technische universiteiten als plaats voor het outsourcen van de verwerking van hun databestanden. Mevrouw Sinha ziet de veranderingen, want ook haar eigen universiteit in Hyderabad is een springplank voor de nieuwe economische high tech boom. "Ja, de nieuwe Indiase bedrijven zijn wel sociaal actief, maar alleen voor de eigen werknemers. Daar merkt de armere bevolking van India niets van."

Nog negen jaar
Geen tien jaar meer te gaan, om alle kinderen op school te krijgen. Is het mogelijk haar succesvolle methode uit te rollen over heel India, over de hele wereld? "Die vraag wordt mij vaak gesteld. Al vanaf het prille begin, in 1991. Meestal in kritische zin, trouwens. Toen de MV Foundation de eerste vijftig tot honderd kinderen op school had gekregen, hoorden we dat dit succes te danken was aan de kleinschaligheid. Toen we vijftig dorpen en tienduizend kinderen op school hadden, waren dit er te weinig om te dienen als 'schaalmodel'. Nu we vijfhonderd dorpen vrij van kinderarbeid hebben gemaakt en er 3,2 miljoen kinderen naar school zijn gegaan, is er nog steeds twijfel of onze aanpak elders te kopiëren is vanwege de bestaande verhoudingen. Maar die veranderen we niet. We vervangen geen bestaande instituten, maar versterken deze juist. We bouwen verder op openbaar onderwijs dat vanuit de overheid wordt aangeboden en werken juist goed samen met onderwijzers. Die zijn heel erg enthousiast en actief in de drieduizend comités voor schoolonderwijs die er nu zijn."
Als ze op Schiphol wordt uitgezwaaid, heeft ze toezeggingen in haar koffer. In Nederland heeft deze vrouw het met een glimlach gewonnen van grote internationale instituten als de ILO. Er komt geld om met haar aanpak ook in andere Indiase provincies te beginnen. De werknemers van de NAM zijn de eersten die een van haar projecten willen adopteren.

www.mvfindia.in


terug LIW in de pers Kinderarbeid & Onderwijs HOME Landelijke India Werkgroep


Landelijke India Werkgroep - 27 juni 2006