terug
Onderstaand artikel is gepubliceerd in bijlage bij Vice Versa, november 2011

door:
Vera Hendriks

Fair Wear

Liever niet alleen kritiek


In de jaren tachtig en negentig wapenden morele waakhonden als de Schone Kleren campagne zich nog met vurige demonstraties, maar inmiddels hebben vreedzamer initiatieven het stokje overgenomen. Samenwerkingsverbanden tussen ngo's, vakbonden en bedrijven richten zich op het langzaamaan verbeteren van arbeidsomstandigheden. Zonder een opgeheven vingertje.

Rijen arbeiders die dag en nacht werken in stoffige fabrieken tegen een hongerloontje. Geen recht op vakantie, betaalde overuren of lidmaatschap van een vakbond. Europese kledingmerken die daar medeschuldig aan zijn, doordat ze zo goedkoop mogelijk willen inkopen. Dat is het beeld dat 'de kledingindustrie' oproept bij veel Nederlanders.
Bewustzijn over misstanden bij het maken van kleren is de laatste twintig jaar sterk gegroeid, onder meer door acties van de Schone Kleren Campagne. Demonstranten voor de deuren van C&A op het Damrak riepen in 1991 op tot boycots van de volgens hen oneerlijk geproduceerde kleding. Veel mensen steunden de Schone Kleren Campagne, maar er kwam ook felle kritiek - niet alleen van de kledingbedrijven, maar ook vanuit de politiek. In 2009 nog stelde VVD-Kamerlid Arend Jan Boekestijn de overheidssubsidie voor de Schone Kleren Campagne ter discussie, onder meer omdat ze Nederlandse bedrijven in de wielen zouden rijden.
De Fair Wear Foundation maakt gebruik van een combinatie van methoden, zoals interne en externe controles bij kledingfabrieken, klachtenafhandeling bij lokale vertrouwenspersonen voor werknemers van fabrieken en langdurige samenwerking met directies van aangesloten bedrijven. De basis van de samenwerking ligt vast in richtlijnen die op de website www.fairwear.org te vinden zijn. Voor meer informatie kunt u ook een e-mail sturen naar info@fairwear.org.
Na 2009 is het politieke imago van de Schone Kleren Campagne behoorlijk verbeterd. Toch is er volgens Niki de Koning, coördinator Corporate Accountability and Urgent Appeals, niet bijzonder veel veranderd in hun aanpak: 'Vanaf het begin hebben we het belangrijk gevonden om naast actie te voeren ook constructieve oplossingen aan te dragen voor bedrijven om hun praktijken te verbeteren. Het verschil is dat het toen voor bedrijven de eerste keer was dat ze hoorden over misstanden in hun productieketen. Er was veel minder animo om verantwoordelijkheid te nemen. Tegenwoordig is er meer bewustzijn over maatschappelijk verantwoord ondernemen, en bedrijven erkennen hun verantwoordelijkheid.'
Gerard Oonk, directeur van de Landelijke India Werkgroep, die vanaf het begin lid was van de Schone Kleren Campagne, zegt ook: 'De Schone Kleren Campagne was de eerste campagne die bedrijven met acties ter verantwoording riep. Tot in de jaren negentig beweerden internationale kledingbedrijven nog dat ze niet verantwoordelijk waren voor wat gebeurde in de rest van de productieketen.' Hij legt uit dat het werkveld sterk is veranderd in de loop der tijd. 'Eerst kwamen de bedrijven met gedragscodes. Dat bleek niet genoeg, omdat ze niet werden nageleefd. Toen kwamen de controles en inspecties. Die brachten problemen aan het licht, waarna het nodig werd oplossingen te bedenken.' Om constructieve oplossingen te vinden, richten huidige acties zich veel meer op samenwerking om misstanden aan te pakken.

Aanbestedingen
Om die houding verder gestalte te geven is mede door de Schone Kleren Campagne in 1999 de Fair Wear Foundation opgericht. Deze stichting is een multistakeholder-initiatief tussen ngo's, bedrijven en vakbonden, dat aangesloten merken uit de kledingindustrie in een intensief traject helpt om op een sociaal verantwoordelijke en duurzame manier te gaan produceren. 'Bedrijven die zich bij ons aansluiten nemen de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat hun ketens in orde zijn', zegt Sophie Koers, communicatiemanager bij Fair Wear en medeauteur van het boek Praktisch Idealisme.
De Fair Wear Foundation trekt steeds grotere en meer internationale kledingbedrijven aan, waaronder veel sport- en bedrijfskledingmerken. Een woordvoerder van Bout Beroepskleding, die is aangesloten sinds 2009, zegt dat meedoen aan een initiatief zoals de Fair Wear Foundation soms een voorwaarde is voor aanbestedingen van kledingorders. Ook is het goed voor je naamsbekendheid. Een ander bedrijf, Deuter Sport, dat zich afgelopen augustus heeft aangesloten, zegt dat de Fair Wear Foundation 'competent, alom geaccepteerd en onafhankelijk is'. Andere merken die een partnerschap met de Fair Wear Foundation zijn aangegaan zijn McGregor, Gaastra, Expresso en KLM Kleding.
Fair Wear combineert aspecten van andere initiatieven: gedragscodes en audits worden aangevuld door intensieve samenwerking met kledingbedrijven om hun praktijken te verbeteren, en contacten met lokale partnerorganisaties, die de situatie in de fabrieken volgen. Sophie Koers: 'De bij ons aangesloten merken zijn heel kritisch op hun werk. Sommige andere bedrijven hebben nog een houding van "je komt in een fabriek, je ziet een gedragscode hangen, dan zal het wel goed zijn" maar de meeste zijn zover dat ze meer willen doen.'
Koers merkt op dat veel andere initiatieven op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, zoals het Business Social Compliance Initiative, alleen controleren op fabrieksniveau. 'Sociale audits en uitwisseling van gegevens zijn inderdaad een eerste stap, maar het is net zo belangrijk om te kijken naar de manier waarop de merken zaken doen met kledingproducerende fabrieken in ontwikkelingslanden, want die heeft veel invloed op de arbeidsomstandigheden. Bedrijven willen hun waren steeds goedkoper en sneller, wat veel druk zet op de lonen en arbeidstijd van de werknemers en dus kan leiden tot uitbuiting. Ook wordt er per kledingorder van fabriek gewisseld naar gelang de goedkoopste prijs, zodat er voor leveranciers nooit zekerheid is. Wij werken juist ook met het hoofdkantoor van merken om deze inkooppraktijken te veranderen.'

Een duit in het zakje
naming and shaming uit de mode geraakt? 'Consumenten en bedrijven hebben daar niet zo veel aan', aldus Koers. 'Van boycots ben ik echt geen voorstander. Het helpt de werknemers dáár absoluut niet. De Fair Wear Foundation is opgericht met de gedachte dat je niet alleen kritiek kunt blijven leveren, maar dat je ook handelingsperspectieven moet bieden.'
Multistakeholder-initiatieven hebben een groot potentieel, daar zijn de geďnterviewden het over eens. 'Het wordt steeds belangrijker dat alle partijen die in positieve zin kunnen bijdragen, betrokken worden bij het proces. Van alle kanten is druk nodig', zegt Gerard Oonk (Landelijke India Werkgroep). Dat betekent dat de Nederlandse overheid ook een duit in het zakje doet. 'De overheid moet bedrijven op hun verantwoordelijkheid aanspreken - niet af en toe, maar aandacht voor arbeidsrechten systematisch integreren in het economisch beleid. Tijdens handelsmissies moet ze praten met lokale overheden en aansturen op actie van hun kant.'
Er wordt wel vooruitgang geboekt op dat gebied: op 28 juni diende Sjoera Dikkers (PvdA) een motie in om internationale richtlijnen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen toe te passen bij bestaande en nieuwe publiek-private partnerschappen die actief zijn in ontwikkelingslanden. Staatssecretaris Ben Knapen heeft deze motie overgenomen in zijn beleid. Dat houdt in dat bedrijven die deelnemen aan een publiek-privaat partnerschap regelmatig moeten rapporteren over hoe maatschappelijk verantwoord ze bezig zijn.

Stelletje activisten
De Schone Kleren Campagne is blij met de veranderingen. 'Vroeger werden we afgedaan als een stelletje activisten: zegt De Koning. 'Maar de laatste paar jaar worden we eindelijk serieus genomen. Nu gaan bedrijven met ons om de tafel zitten.'
Heeft actievoeren oude stijl afgedaan? 'Soms helpt dreigen met actie juist om dingen sneller te laten gaan', volgens De Koning. 'Tommy Hilfiger bijvoorbeeld wilde pas een afspraak met ons maken toen we begonnen over publieke campagnes. Actievoeren heeft dus nog steeds zin. Alleen de manier waarop is veranderd. Onze campagnes voeren we nu op Facebook, lang niet altijd meer op straat. En achter de schermen zijn we heel lang bezig met onderhandelen met bedrijven.'
Gerard Oonk beaamt dat actievoeren nog altijd relevant is. 'Het publiek maken van misstanden legt druk op bedrijven.' Deze druk kan ervoor zorgen dat veranderingen niet alleen cosmetisch zijn. 'Bedrijven kiezen vaak makkelijke oplossingen en snelle technische verbeteringen, maar deinzen terug voor verhoging van lonen of het toelaten van vakbonden.' Kritische waakhonden, zowel lokaal als internationaal, kunnen helpen dubieuze praktijken aan het licht te brengen. 'Het bedrijfsleven is gewiekst geworden in het ontwijken van controles. Vaak moeten werknemers van Indiase fabrieken een verhaaltje instuderen voor de inspectie. En bijvoorbeeld in China vind je nogal eens dubbele boekhoudingen', aldus Oonk.
Koers (Fair Wear Foundation): 'Een campagne-aanpak zoals van de Schone Kleren Campagne is zeker niet overbodig geworden: het is complementair aan wat wij doen. Zij werken aan het bewustzijn dat uitbuiting van kledingarbeiders niet langer kan, en wij helpen bedrijven om hun praktijken structureel te verbeteren.'


terug LIW in de pers Schone kleding HOME Landelijke India Werkgroep


Landelijke India Werkgroep - 31 oktober 2011