terug
Onderstaand artikel is gepubliceerd in: Het Onderwijsblad, 4 december 1999      

AOb-leden vol lof over onderwijsprojecten in India

'Supergemotiveerd roeien met de riemen die je hebt'

door:
Hilde Janssen

De jongste is 25, de oudste twee zijn al gepensioneerd en de rest schommelt er tussenin. Ze komen uit alle windstreken, van Friesland tot Noord-Brabant, en onderwijssoorten. Eén ding hebben ze echter gemeen: ze zijn allemaal tegen kinderarbeid en voor onderwijs. Daarom gingen ze op eigen kosten met de AOb op werkbezoek naar India.



"Mijn leerlingen zullen nooit geloven dat deze kinderen liever leren dan voetballen of strips lezen."
Al toeterend baant de chauffeur zich een weg door het stadsverkeer van Hyderabad. Zodra de stads grens is gepasseerd, drukt hij het gaspedaal in en draait de volumeknop open. Pittige hindi-pop begeleidt het voorbij flitsende landschap. Velden vol onherkenbare gewassen, een kudde waterbuffels, bomen, landarbeiders, een dorp. De AOb-leden kijken hun ogen uit. "Dit ziet er heel wat vriendelijker uit dan Bombay", constateert Nanda Pellicaan, de op een na jongste van het gezelschap. Haar medepassagiers knikken instemmend.
Ze bezochten in Bombay een aantal voorschoolse opvangcentra van de organisatie Pratham. Intussen zijn ze duizend kilometer naar het zuiden afgezakt om te kijken hoe MV Foundation werkende kinderen van het veld naar de school tracht te krijgen.
Tachtig paar reebruine meisjesogen monsteren nieuwsgierig de Nederlandse gasten. Uitgedost met kleurrijke bloezen en rokken, en bloemen in het haar, zitten de meisjes dicht tegen elkaar aan op de vloer van het klaslokaal, dat een paar jaar geleden nog dienst deed als kippenfokkerij. Het gegiebel verstomt als de dertienjarige Vijaya haar verhaal vertelt. Ze is vanochtend teruggekeerd naar het meisjeskamp van MV Foundation, na een vakantiebezoek aan haar ouders. Haar moeder probeerde haar thuis te houden, vertelt ze de Nederlandse leerkrachten. Maar ze liet zich niet vermurwen. De voormalige bloemenplukster weet precies wat ze wil: leren. Net zoals haar jongere zusje. "Zij heeft mij overgehaald om naar het kamp te komen, ook al zei moeder dat ze mij met rust moest laten. Maar wij hebben moeder gezegd dat we per se naar school willen. Zij heeft ons lang genoeg uitgebuit." Aangeslagen luistert het Nederlandse gezelschap naar de verhalen. Vijaya en haar zusje zijn niet de enige meisjes die ruzies en dreigementen trotseerden om eindelijk naar school te kunnen gaan. Sommigen zijn van huis weggelopen, anderen wisten hun ouders te overtuigen. "Toen ze ons vanochtend vertelden dat die kinderen in de kampen geen heimwee hebben en dat de band tussen ouders en kinderen hier vaak anders is, kon ik dat niet geloven", vertelt het Friese AOb-kaderlid Gerrie Schaank. "Nu zie ik dat die meisjes hun ouders helemaal niet missen. Ze zijn vrolijk en blij met de affectie die ze hier krijgen." Schaank had nooit verwacht dat de kinderen zelf het initiatief zouden nemen. Ze weten niet beter, dacht hij. "Maar het blijken juist vechters te zijn, die heel goed weten wat ze willen."

Schouderklopje
Schaank vraagt zich af hoe hij straks thuis moet uitleggen wat hij in het meisjeskamp heeft gehoord en gezien. Ook Martin van der Heide worstelt met die vraag. Hij heeft welgeteld één kind ontmoet dat in eerste instantie weigerde om naar het schoolkamp te gaan. Maar nu vindt ook zij leren het leukste wat er bestaat. "Mijn leerlingen zullen nooit geloven dat deze kinderen liever leren dan voetballen of strips lezen."
Shantha Sinha, de voorzitter van MVF, luistert vergenoegd naar de opmerkingen. Zij heeft er nooit aan getwijfeld dat kinderen graag willen leren. Net zoals zij er stellig van overtuigd is dat armoede geen excuus is voor kinderarbeid. "Ook arme ouders willen hun kinderen best naar school sturen", weet Sinha. "De toelatingsprocedures zijn echter zo ingewikkeld dat het gewoon makkelijker is de kinderen aan het werk te zetten."
Om de vicieuze cirkel te doorbreken en werkende kinderen zo snel mogelijk naar het reguliere onderwijs te laten doorstromen, startte MVF in 1991 de eerste schoolkampen. Ze fungeren als schakelklassen waar kinderen hun leerachterstand kunnen wegwerken. "Tegenwoordig zitten er bijna alleen maar oudere kinderen in de kampen", verklaart Shantha Sinha. "De eerste jaren werden ook jongere kinderen opgevangen. Die taak is inmiddels overgenomen door lokale onderwijzers." Gestimuleerd door de succesvolle aanpak van MVF richtte een groep onderwijzers in 1996 het Onderwijzersforum tegen kinderarbeid (BKVV) op.
Samen met vrijwilligers gaan ze in hun vrije tijd de dorpen af om kinderen te motiveren naar school te gaan en ouders te overtuigen van het belang van onderwijs. "Zonder hun hulp hadden we nooit die 100.000 kinderen naar school kunnen sturen", houdt Sinha haar Nederlandse gasten voor.
AOb-bestuurder Marten Kircz en Gerard Oonk van de Landelijke India Werkgroep weten hoe belangrijk de samenwerking met het Onderwijzers forum voor MVF is. Toen de onderwijzers hen twee jaar geleden vroegen om bij het volgende bezoek eens een groep Nederlandse collega's mee te brengen, stemden ze onmiddellijk toe. "In Nederland zijn er nog steeds mensen die roepen dat kinderarbeid moet kunnen, omdat arme mensen dat extra inkomen nu eenmaal nodig hebben. Daar moeten wij als bond tegenwicht aan bieden", meent Kircz. "En de vijftien AOb-leden die hier nu zijn, kunnen daarbij helpen door straks hun ervaringen met anderen te delen." MVF is ook blij met hun komst. "Voor onze medewerkers, vrijwilligers en de lokale gemeenschap is zo'n bezoek van een buitenlandse delegatie enorm motiverend. En", voegt Shantha Sinha eraan toe, "de BKVV-onderwijzers kunnen wel een schouderklopje gebruiken."

Zwaar werk
Voorzien van flessen mineraalwater en lunchpakketten worden de AOb-leden in vier groepen op pad gestuurd om een aantal dorpsscholen te bezoeken. In Kandanelly wordt een groep op de hoofdstraat verwelkomd met een trommelsere- nade en bloemenkransen. "Alsof de koningin op bezoek komt", mompelt Lisette Keus een beetje gegeneerd. Het halve dorp is uitgelopen om de buitenlandse gasten te ontvangen. Trots laten ze hun opgeknapte school zien. De verbouwingskosten, zo'n 5000 gulden, zijn voor de helft door de dorpsbewoners betaald. "We hebben een paar nieuwe klaslokalen gebouwd", vertelt het schoolhoofd aan zijn Nederlandse collega's. Dat was hoognodig, want in de afgelopen vier jaar heeft de school er 150 leerlingen bij gekregen. De laatste groep werkende kinderen uit het dorp zit nu in de schakelklas.
In de 500 dorpen waar MVF werkt, gaat nu gemiddeld tachtig tot negentig procent van de kinderen tussen vijf en veertien jaar naar school. Een verdubbeling van het aantal leerlingen. De meeste scholen kampen dan ook met een gebrek aan ruimte en leerkrachten. In Belkator wachten ze vol ongeduld op de beloofde verbouwingsbijdrage van de overheid. Tot die tijd moet een deel van de kinderen genoegen nemen met een plekje in de hal, op de veranda of onder een boom. "In mijn klas zijn de kinderen al afgeleid als er een gordijn wappert, en hier werken ze gewoon door, ook al kunnen ze de onderwijzer uit de andere klas horen", constateert Martin van der Heide. Collega Pellicaan vindt het ongelooflijk dat de onderwijzers nog altijd zo enthousiast zijn. "Zwaar werk", beaamt Keus uit Amstelveen. "Zestig kinderen in de klas, geen boeken om kinderen zelfstandig te laten werken en dan soms ook nog op drie niveaus lesgeven."

Schoolkranten
Helaas ondervinden de BKVV-onderwijzers weinig steun van de bestaande onderwijzersvakbonden als het gaat om kinderarbeid, zo blijkt tijdens een bijeenkomst met de Indiase onderwijzersvakbonden. "Onze leden willen vooral over hun eigen problemen praten", constateert een vakbondsleider. Kinderarbeid bestrijden is een taak van de overheid, verkondigen anderen. AOb-hoofdbestuurslid Martin Kircz luistert aandachtig. Op verzoek van MVF en het Onderwijzersforum moet hij 'wat duw- en trekwerk' verrichten om de bonden te motiveren voor een gezamenlijke actie tegen kinderarbeid. De bonden lijken nauwelijks geïnteresseerd. "Ze zouden op z'n minst het werk van het Onderwijsforum kunnen propageren", zegt een teleurgestelde Kircz later. "Dat zijn tenslotte ook hun leden." Sinha blijft echter optimistisch. De bonden willen opnieuw praten, heeft ze in de wandelgangen vernomen. "We hebben de vakbonden nodig, want zij kunnen met de overheid van onze deelstaat Andhra pradesh onderhandelen over het onderwijsbudget."
MVF probeert tegelijkertijd ook zelf het overheidsbeleid te beïnvloeden. Voor de Nederlandse delegatie heeft MVF een gesprek weten te regelen met de ministers van onderwijs en financiën. Kircz en Oonk krijgen zo de kans om het internationale belang van het MVF-project te benadrukken. De ministers knikken instemmend als Kircz verkondigt dat een investeren in het onderwijs een investering in de toekomst van de deelstaat is. Voor de hele deelstaat moeten er zeker 80.000 nieuwe onderwijzers worden aangesteld. De ministers beloven extra geld vrij te maken.
"De overheid moet inderdaad actie ondernemen", vindt kaderlid Jo Korstanje. "Het eerste doel is alle werkende kinderen naar school te krijgen en dan stap voor stap het onderwijs en de faciliteiten te verbeteren." De gedreven mensen die hij in Andhra Pradesh en Bombay heeft ontmoet, geven hem moed. "Wij gaan vanuit Nederland lobbyen dat er in India meer geld geïnvesteerd wordt in regulier onderwijs", belooft Korstanje zijn gastheren in de afsluitende sessie. De anderen zijn het daar volmondig mee eens. Zij zullen hun schoolkranten volschrijven, lesprojecten maken, gastcolleges geven en de lokale media hun verhaal vertellen.

(foto: Martin Kircz)



LIW IN 'T NIEUWS

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Kinderarbeid & Onderwijs

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 18 juni 2003