print terug


Verslag Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over MVO (28-3-2007)


In het najaar komt staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken met een nieuwe kabinetsnotitie over maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Ook wordt de Sociaal-Economische Raad om een advies over globalisering gevraagd, inclusief over het cruciale MVO thema ketenverantwoordelijkheid. Heemskerk kwam daarmee tegemoet aan een voorstel dat door het MVO Platform aan hem en de Kamer was voorgelegd.
Heemskerk deed deze toezeggingen op woensdag 2 maart 2007 in een Algemeen Overleg met de Commissie Economische Zaken van de Tweede Kamer. Op D66 na namen alle politieke partijen deel aan dit overleg. De politieke belangstelling voor MVO lijkt groeiende.

Verplichte rapportage: pas toe of leg uit
De nieuwe staatssecretaris Heemskerk (PvdA) hield zijn kruit droog toen kamerlid Vendrik van GroenLinks wilde weten of Heemskerk voor de zomer kenbaar kon maken of hij wat voelde voor het idee om bedrijven verplicht te laten rapporteren over kwesties als milieu, arbeids- en mensenrechten. Heemskerk reageerde dat hij niet vond dat de overheid via die rapportage een ‘afvinkcultuur’ moet bevorderen en bedrijven niet wil ‘voorkauwen’ hoe ze verantwoord moeten ondernemen. Maar voegde daar aan toe: ‘als de rapportage-eisen worden aangescherpt - ‘ik zeg nog niet dat er niets verplicht wordt’ - dan moet het iets worden in de trant van ‘pas toe of leg uit’. Heemskerk refereerde daarmee aan de code Tabaksblat over goed ondernemingsbestuur die ondernemingen verplicht om deze code toe te passen of uit te leggen waarom ze dat niet of anders doen [Opmerking: net als bij de code Tabaksblat zal dan duidelijk gemaakt moeten wat er moet worden toegepast of uitgelegd – G.O.]. Overigens steunden Kalma (PvdA), Irrgang (SP) en Ouwehand (Partij voor de Dieren) het voorstel van GroenLinks voor verplichte maatschappelijke rapportage. Kamerlid Biskop van het CDA vond ook dat MVO wel ‘iets minder vrijwillig kon’, maar hoe of wat liet hij in het midden.

Hele overheid 100% duurzaam + MVO handelsmissies
Door bijna alle partijen én door Heemskerk werd benadrukt dat er echt werk gemaakt moet worden van duurzaam inkopen en, zo opperden diverse partijen, van de lokale overheden mag verwacht worden dat ook zij in 2010 – net als de rijksoverheid – 100% duurzaam inkopen. Nu is dat percentage nog 50%.
Er was brede overeenstemming dat binnen handelsmissies MVO een belangrijke plaats moet innemen. Heemskerk vindt dat er standaard informatie aan bedrijven moet komen voor elke missie en dat er met maatschappelijke organisaties over problemen van te bezoeken landen gesproken moet worden. Zowel de MVO Toolkits als de Transparantiebenchmark moeten er bij betrokken worden. De ‘linkerzijde’ in de Kamer, maar ook het CDA, vond dat het wel wat krachtiger mocht: gewoon ondernemers niet meenemen als ze onverantwoord opereren.

Internationalisering MVO
Kamerlid Irrgang van de SP ondersteunde de voorstellen in de brief van het MVO Platform over de ‘zorgplicht’ van bedrijven en de mogelijkheid om slachtoffers van schendingen door Nederlandse bedrijven in het buitenland toegang tot het Nederlandse rechtssysteem te geven en zonodig schadeloos te stellen. Ook meende de SP, net als andere partijen ter linkerzijde, dat forse steun gegeven moet worden aan de (nu nog concept) VN code voor multinationale ondernemingen, waarbij ook werd verwezen naar een brief van Amnesty International. Heemskerk liet daarop weten dat VN Rapporteur voor mensenrechtenrechten & bedrijven Ruggie nog een jaar extra heeft gevraagd om zijn voorstellen af te ronden.
Overigens noemde Heemskerk ‘internationalisering van MVO’ een van zijn vijf speerpunten. In dat verband bezoekt hij ook de high-level meeting van de Global Compact begin juli a.s. Andere speerpunten van Heemskerk zijn: maatwerk in transparantie en verantwoording, duurzaam inkopen, handelsmissies en het ondersteunen van de rol van de consument. Bij dat laatste wordt gedacht aan een ‘keurmerk van keurmerken’ op de website www.consuwijzer.nl.

Welke normen bij MVO?
Uit het AO bleek dat er nog veel onduidelijk is over waar bedrijven zich precies aan moeten houden (en waarom). Waar Kalma (PvdA) bijvoorbeeld zei dat pensioenfondsen zich aan internationale regels moeten houden, vraagt Heemskerk zich af: ‘Wat is de rechtskracht daarvan voor bedrijven, dat ligt niet zwart-wit?’ Daarbij zegde Heemskerk toe dat hij die vraag wel wil beantwoorden na zich - ook internationaal - georiënteerd te hebben. Vendrik – die een 10-punten plan presenteerde - hamerde op het belang harde internationale normen, bijv. afwijzing van kinderarbeid, te hanteren bij MVO. Natuurlijk moeten kinderen die niet meer werken ook geholpen worden om naar school te gaan, meende hij. Maar ‘we moeten wel de norm stellen en daar hoort vervolgactie bij’. Van der Vlies (SGP) reageerde: ‘Wij kunnen kinderarbeid niet zelf stoppen, maar wel zending bedrijven’. Waarop Vendrik mompelde: ‘Zending is toch nooit vrijblijvend’.

‘NCP gewoon opheffen’
Aptroot van de VVD en Graus van de Partij van de Vrijheid (‘bedrijven zijn per definitie bezig met MVO’) zagen helemaal niets in het nieuwe voorstel voor het NCP maar beide grepen vooral terug naar ervaringen met het huidige NCP: ‘’Niet effectief, niet efficiënt, kost veel belastinggeld. Gewoon opheffen dus’ zei Aptroot. Heemskerk meende dat juist de nieuwe opzet met een meer onafhankelijk NCP - namen van de onafhankelijke experts worden in mei bekend gemaakt - dat zowel bemiddelt als sterker communiceert, nieuwe kansen biedt.
Aptroot vond ook dat de Transparantiebenchmark afgeschaft kan worden: ‘je kunt heel transparant en toch onverantwoord ondernemen.’ Anderen deelden die mening niet, maar ook Biskop van het CDA meende: ‘transparantie alleen is niet voldoende’. Biskop kwam ook terug op de kamervragen die hij had gesteld over de lobby van bedrijven tegen de nieuwe Chinese arbeidswetgeving. Hij vond de antwoorden daarop van Heemskerk niet bevredigend, ook nu hij de ‘lobbybrief’ daarover van de Europese Kamer van Koophandel in China gezien had, en vroeg om nadere opheldering. Heemskerk kwam in zijn antwoord niet verder dan dat ‘Nederlandse bedrijven in China koploper zijn op het gebied van MVO’.

Consumenten informeren
Ouwehand van de Partij voor de Dieren benadrukte de problemen voor de consument om werkelijk te kiezen voor duurzame producten, bijvoorbeeld diervriendelijk vlees. Dat laatst raakt alle aspecten van MVO tot honger in ontwikkelingslanden toe. De consument moet daarom veel beter geďnformeerd worden via verplichte etikettering. En: ook dierenwelzijn hoort bij MVO, bijvoorbeeld de dierproevenkwestie. Irrgang (SP) voelde wel wat voor het voorstel van de Consumentenbond om te komen tot een Wet Openbaarheid Ketens (WOK). Heemskerk zei dat hij wel wil zorgen voor betere voorlichting aan de consument, maar dat het idee om alle circa 250 keurmerken terug te brengen tot een keurmerk niet realistisch is.

Pensioenfondsen: clusterbommen en kinderarbeid
Diverse kamerleden van de linkse oefenden scherpe kritiek uit op de pensioenfondsen vanwege hun investeringen in ‘clusterbommen en kinderarbeid’. ‘Onbestaanbaar’ meende Vendrik. Maar diverse kamerleden opperden ook om de koplopers van verduurzaming te belonen via de markt, dus middels lagere tarieven.
Een discussie ontstond ook over wat van de WTO verwacht mag worden als het gaat om ‘non-trade concerns’, dus MVO thema’s. Heemskerk beloofde zich hard te blijven inzetten, naar Van der Vlies (SGP) maande tot realisme: ‘natuurlijk doen, maar verwacht niet te veel’.

‘Maak de HEMA duurzaam, koop een aandeel’
‘Een fantastische actie van de Schone Kleren Kampagne vond kamerlid Vendrik. SKO roept namelijk de Nederlandse burger op om een aandeel van de nu ‘te koop staande’ HEMA te kopen. Als punt 10 van zijn actieplan steunde Vendrik die oproep en liet weten dat hij er al een heeft gekocht. Vendrik riep ook Heemskerk op zo’n aandeel te kopen. Heemkerk zei dat het hem als staatssecretaris verboden was om aandelen in z’n bezit te hebben. Ook niet via een stichting of zo, opperde Vendrik? Maar Heemskerk ging niet overstag.


Gerard Oonk

28 maart 2007



Zie ook:

Brief van het MVO Platform (26-3-2007) aan de Vaste Commissie voor Economische Zaken n.a.v. dit Algemeen Overleg MVO

Persbericht MVO Platform (27-3-2007): Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen moet af van vrijblijvendheid

Persbericht Schone Kleren Kampagne (26-3-2007): Schone Kleren Kampagne wil HEMA kopen



Landelijke India Werkgroep - 30 maart 2007