Alternatieve media in India

'Ander nieuws' uit onvrede
met mainstream journalistiek



De indrukwekkende expansie van het Indiase medialandschap gedurende de laatste twee decennia lijkt op het eerste gezicht een goede zaak voor de democratie in het land. Meer mediakanalen kunnen voor meer variatie in het aanbod aan informatie zorgen. Dat kan vervolgens leiden tot een beter geďnformeerd publiek, dat op een meer weloverwogen manier democratische keuzes maakt. Maar is dat ook het geval?

De Indiase media gaan in elk geval graag prat op hun democratische rol en hun pluralistisch en inclusief karakter. Maar tegelijk klagen diverse groepen in de Indiase samenleving dat hun stem niet of onvoldoende wordt gehoord of dat ze op een stereotiepe, simplistische manier in beeld worden gebracht. Vooral moslims en Dalits protesteren geregeld uit volle macht tegen de brahmaanse hegemonie in de mediasector. Dit heeft geleid tot vele alternatieve media. De term, oorspronkelijk uitgevonden om ondergrondse en radicale media te benoemen, wordt tegenwoordig breder gebruikt om media aan te duiden die ontstaan zijn buiten de traditionele marktmechanismen en onafhankelijk van de overheid. Het is een verzamelterm voor een zeer gevarieerd geheel van alternatieve journalistieke praktijken. In de Indiase context worden alternatieve media voornamelijk opgericht om een platform te bieden aan de belangen, visies en behoeften van groepen die anders geen stem hebben in het maatschappelijke debat. Hoewel het grootste deel van het Indiase publiek weinig of geen weet heeft van dit journalistieke werk, groeit het aantal initiatieven, niet enkel in de printmedia, maar ook in de audiovisuele sector en op het internet.

Van Ambedkar tot Lord Buddha TV
Zo werd vorig jaar, op 26 november 2010, in Nagpur in de deelstaat Maharasthra Lord Buddha TV gelanceerd. Het initiatief voor de oprichting van deze televisiezender ging uit van een aantal ondernemers die actief zijn in de Dalit-beweging. De zender richt zich in eerste instantie tot de Dalit-gemeenschap, omdat de klassieke media volgens de oprichters te weinig aandacht schenken aan de lagere kasten in het land. Het is maar een van de vele voorbeelden van Dalit-media die de laatste decennia het levenslicht zagen. Van de schoenlapper in Bhopal die een eigen krant oprichtte die uitgroeide tot een succesverhaal met veertig correspondenten, tot het Dalit-studentenblad van de Jawaharlal Nehru Universiteit dat evolueerde naar een Dalit-jongerentijdschrift dat ook door niet-Dalits wordt gelezen, allemaal volgen ze het voorbeeld van Ambedkar. Die stelde al in de jaren twintig van de vorige eeuw de democratische rol van de Indiase klassieke media ter discussie en riep Dalits op om hun eigen media op te richten. Hij stichtte zelf twee kranten, Muknayak (1920) en Bahishkrit Bharat (1927). Ondertussen bestaan er enkele honderden Dalit-kranten en -tijdschriften en verschillende Dalit-radiostations. Het eerste Dalit-televisiestation is opgericht en de Dalit-beweging is ook prominent aanwezig op het internet.

Dalitjournalistiek geproblematiseerd
De Dalit-beweging wil met haar alternatieve media niet enkel het Dalit-bewustzijn verdiepen. Ze wil haar media ook gebruiken als pressiemiddel, om de dominante media te veranderen. Beide doelstellingen blijken echter moeilijk met mekaar te verenigen. Als de alternatieve Dalit-media een impact willen hebben op de mainstream media kunnen ze zich niet beperken tot Dalit-kwesties, maar moeten ze ook andere kwesties aan bod laten komen. Ook de militante toon van sommige Dalit-publicaties staat een bredere impact in de weg. Bij een breder publiek ondermijnt de toon van een aantal Dalit-publicaties de geloofwaardigheid. Een ander probleem is de positie van Dalit-journalisten in de mainstream media. De weinige Dalit-journalisten die er een kans krijgen, hebben vaak de behoefte om in hun werk op te komen voor de zaak van de Dalits. Maar dat lukt niet goed. De visie van Dalits op journalistiek druist doorgaans in tegen de visie van de gevestigde mainstream journalisten, die militant gedrag verwerpen en ‘objectiviteit’ gebruiken als criterium om het werk van Dalit-journalisten te problematiseren. Dalit-journalisten vinden participatie belangrijker dan objectiviteit en hebben weinig moeite met hun dubbele rol van activist en journalist. De Dalit-journalisten die in de mainstream media werken, voelen zich dan ook vaak snel gefrustreerd en stappen over naar alternatieve media. In het Westen wordt meestal de omgekeerde beweging gemaakt en zetten (beginnende) journalisten vaak de stap van alternatieve naar klassieke media.

Moslimmedia
De problematiek van de moslimminderheid met betrekking tot haar vertegenwoordiging in de media is enigszins verschillend met die van Dalits. Urdu staat symbool voor de cultuur en de identiteit van de moslims, en het grootste deel van de Urdu-pers wordt als moslimpers bestempeld. Overwegend opgericht vlak na de Deling van India, in een gespannen klimaat van wantrouwen tussen hindoes en moslims, krijgt de Urdu-pers — ook door moslims zelf — vaak het etiket van conservatieve, emotionele en zelfs sectarische spreekbuis. Tegelijkertijd zijn moslims ontevreden over de manier waarop ze in de andere media worden voorgesteld. Ook zij zijn daarom met alternatieve initiatieven gestart. Een relatief succesverhaal is Milli Gazette, een Engelstalig tijdschrift dat in 2000 werd opgericht, en dat zowel niet-Urdu sprekende moslims als niet-moslims wil bereiken. Grote mediabedrijven citeren af en toe uit Milli Gazette, een bewijs dat alternatieve media een bredere impact kunnen hebben.

Professionalisering
Een van de strategieën om die bredere impact te stimuleren, is de verdere professionalisering van de alternatieve journalistiek. Het Centre for Alternative Dalit Media (CADAM) in New Delhi organiseert workshops en trainingen voor Dalitjournalisten en doet daarvoor ook een beroep op journalisten uit de mainstream media. Volgens de directeur van het centrum, Ashok Bharti, hebben Dalit-journalisten heel wat kwaliteiten en door hun eigen achtergrond natuurlijk ook een heel goed idee van relevante Dalit-problemen en -kwesties. Vaak ontbreekt het hen echter nog aan schrijf- en reportagevaardigheden, iets waar ze bij CADAM aan werken. Een aantal van de CADAM-workshops wordt in rurale gebieden georganiseerd om ook het talent op het platteland aan te boren. Deze opleidingen blijken zeer nuttig, want door de sterke groei van de Dalit-pers is er behoefte aan goede Dalitjournalisten.

Burgerjournalistiek als vijfde macht
In het Westen gaat de aandacht de laatste jaren vooral naar een nieuwe vorm van alternatieve journalistiek, de burgerjournalistiek. Deze term verwijst naar een geheel van praktijken waarbij individuen die niet specifiek opgeleid zijn tot journalist, via nieuwe mediatechnologieën participeren in de media. Vooral bloggen wordt daarbij naar voor geschoven als een soort ‘vijfde macht’. Het fenomeen staat in India nog in zijn kinderschoenen en blijft voorlopig grotendeels beperkt tot de Engelstalige, stedelijke bovenlaag van de bevolking en de groeiende middenklasse. Bloggers speelden een rol tijdens de tsunami van december 2004 en de terroristische aanslagen in Mumbai in november 2008. Ook zijn er naar schatting enkele duizenden Indiase bloggers die in hun persoonlijke blog mensenrechtenthema’s aan bod laten komen. Opvallend is dat de klassieke media regelmatig op de korrel worden genomen door de bloggers, en in enkele ophefmakende gevallen werden bloggers gedwongen om hun blogpost of zelfs hun volledige blog op te schorten onder bedreiging van juridische acties van bekritiseerde mediabedrijven.

Meer diversiteit
Het Indiase alternatieve medialandschap is bijzonder gevarieerd. Zo hebben feministen in India heel wat alternatieve tijdschriften opgericht, met Manushi als een van de bekendste en oudste voorbeelden. Ook een groot deel van de milieujournalistiek ontwikkelt zich binnen de alternatieve mediaruimte. Allemaal willen ze niet enkel het ‘andere nieuws’ brengen, maar ook de manier waarop de mainstream media in India werken aan de kaak stellen. Vooralsnog blijft hun impact op de grote mediabedrijven minimaal. Palagummi Sainath, een van de weinige mainstream journalisten die in zijn journalistieke werk vooral de armen en onderdrukten aan het woord probeert te laten komen, ontkent het belang van de alternatieve initiatieven niet, maar stelt dat de verandering vanuit de mainstream media zelf moet komen. In de artikelen die hij voor The Hindu schrijft, gaat hij soms flink tekeer tegen zijn collega-journalisten. Seema Mustafa, een bekende moslimjournaliste die momenteel voor nieuwszender NewsX werkt, ziet het anders. In haar keynote speech tijdens een door de communisten georganiseerd mediaseminar in 2008 beklemtoonde zij de belangrijke rol die weggelegd is voor de alternatieve media. Volgens Mustafa zijn de realiteit en het echte nieuws in de alternatieve media te vinden.
De alternatieve en de mainstream media blijven twee aparte werelden. Er is weinig inhoudelijke kruisbestuiving en uiteindelijk ook weinig journalistiek talent dat van de ene in de andere wereld stapt. Helemaal los staan ze echter niet van mekaar, want met de groei van de mainstream media groeit ook de kritiek erop, en die kritiek stimuleert de groei van het alternatieve aanbod. Naarmate het aantal alternatieve media stijgt, neemt echter ook het risico op de versplintering van de oorspronkelijke doelgroep toe. Op termijn kan dit de aan de oorspronkelijke doelgroep gerelateerde sociale bewegingen meer kwaad dan goed doen. Het zou de vertegenwoordiging van minderheden in de Indiase democratie kunnen aantasten in plaats van bevorderen.

XXX

terug
Dalits
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 27 juni 2011