terug
Uit: India Nu 133 (sep-okt 2001)


Europa kan apartheid India niet langer negeren

Wereld Racisme Conferentie heeft Dalits stem gegeven


De Wereld Racisme Conferentie, begin september gehouden in het Zuid-Afrikaanse Durban, is voor de Indiase 'onaanraakbaren' een enorm politiek en publicitair succes geworden. Zij zijn erin geslaagd om voor de hele wereld zichtbaar te maken dat 250 miljoen kastelozen - waarvan 160 miljoen in India - sterk worden gediscrimineerd.

"Het is, zonder overdrijving, de grootste en zwaarst gediscrimineerde minderheid", meldde journalist Rob Vreeken vanuit Durban in de Volkskrant. Hij liet weten dat de Dalits in Durban veel indruk hebben gemaakt: "Met tromgeroffel en enthousiaste yells trokken de ongeveer 300 Dalit-activisten op het ngo-forum zelfs meer aandacht dan de grimmiger Palestijnen. Maar vooral wat ze te vertellen hadden maakte indruk. Het verhaal van een geminachte, bij geboorte vernederde mensensoort." Hoewel de berichtgeving in de Nederlandse media vooral in het teken stond van de conflicten over Israël en slavernij, werd voor het eerst ook op grote schaal aandacht besteed aan de positie van de kastelozen in India en andere landen.

Al voor de start van de conferentie hadden de Indiase Dalits, verenigd in de Nationale Campagne voor Dalit Mensenrechten, een belangrijk doel bereikt, namelijk brede maatschappelijke steun in India. Zowel de Indiase Nationale Mensenrechten Commissie als de meeste kranten ondersteunden de Dalits in hun pogingen om kastendiscriminatie op de agenda van de Racisme Conferentie te krijgen. Zij namen daarmee duidelijk afstand van de Indiase regering. Een commentator in The Times of India schreef bijvoorbeeld dat het belangrijk is dat kastendiscriminatie wordt erkend als een vorm van schending van de mensenrechten. Als dat gebeurt, hebben de landen waar deze discriminatie plaatsvindt namelijk de plicht, zo stelt hij, om het voorkomen van kastendiscriminatie tot topprioriteit van beleid te maken. Vervolgens is het dan de taak van de internationale gemeenschap om waar nodig druk uit te oefenen op regeringen die in gebreke blijven.
Hoe gevoelig het onderwerp kastendiscriminatie nog ligt, bleek uit de inbreng van Nederland in Durban. Zo liet de leider van de Nederlandse delegatie, minister Van Boxtel, tijdens de Racisme Conferentie openhartig aan het dagblad Trouw weten dat hij de Dalits (kastelozen) niet kon noemen, aangezien dit tot een "diplomatieke rel met India" zou leiden. Wel veroordeelde Van Boxtel in zijn toespraak - als één van de weinige aanwezige ministers - discriminatie op basis van afkomst. Dat klinkt onschuldig, maar hij ondersteunde daarmee wel een omstreden passage in het slotdocument die mede betrekking heeft op de discriminatie van de kastelozen. De passage haalde het uiteindelijk niet. India heeft alles in het werk gesteld om zelfs deze algemene verwijzing naar kastendiscriminatie te verwijderen, terwijl andere landen - ook Nederland - daar als minimum aan vasthielden. Door deze meningsverschillen en door tijdgebrek is de passage in de hectische eindfase van de conferentie niet behandeld en ook niet in het slotdocument gekomen. Door de grote steun die de Dalits in Durban hebben verworven, onder meer van de internationale coalitie van ngo's, zal het onderwerp echter ongetwijfeld weer op de VN-agenda komen.


Binnenlandse aangelegenheid?

Toch blijft het absurd dat noch Van Boxtel noch andere ministers van de lidstaten van de Europese Unie het woord kastendiscriminatie in de mond durfden nemen. Wat maakt het toch zo moeilijk om openhartig te praten over een mensenrechtenkwestie die zoveel mensen treft? De tijd is toch voorbij dat discussies over de schending van mensenrechten worden geblokkeerd met het predikaat 'binnenlandse aangelegenheid'? Zo is de afgelopen jaren in VN-organisaties veel gesproken over kinderarbeid (60 miljoen slachtoffers), schuldslavernij (40 miljoen slachtoffers) en de achterstelling van vrouwen in India. De bevoegde VN-commissies kwamen tot de conclusie, weliswaar tegen de zin van India, dat het kastensysteem daarvan een belangrijke oorzaak was. Nu staan het kastensysteem en zijn uitwassen echter zelf ter discussie en doet de Indiase regering alles om dit debat in de kiem te smoren. De Indiase Hindustan Times geeft voor die houding een plausibele verklaring. Volgens de krant leeft India nog steeds in de mythische overtuiging dat het de meest geweldloze en tolerante beschaving ter wereld is. De weigering van de Indiase regering om over de discriminatie van kastelozen te praten - met name in internationaal verband, zoals nu in Zuid-Afrika - komt voort uit de reële angst dat die mythe zal exploderen. Toch is zo'n explosie noodzakelijk, benadrukt de krant, zolang 20% van de bevolking nog wordt behandeld als "te onrein om menselijk te zijn".

Dalit-vertegenwoordigers op bezoek
bij de Landelijke India Werkgroep (foto: Henk Boon)
De Indiase Dalits zijn niet alleen hulpeloze slachtoffers. In de politiek hebben ze enige invloed verworven en organisaties van Dalits zijn lokaal actief in ontwikkelingswerk en campagnes tegen onaanraakbaarheid. Ook spannen zij rechtszaken aan tegen 'kastenhindoes' die misdaden tegen Dalits begaan. Wetgeving en positieve discriminatie hebben volgens een recent rapport van Amnesty International geleid tot "kleine verbeteringen". Dezelfde organisatie constateert echter dat die verbeteringen gepaard gaan met een "meedogenloze reactie" van de dominante kasten, waar de regering onvoldoende tegen optreedt. In 1998, vijftig jaar na India's onafhankelijkheid en vijftig jaar nadat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens werd aangenomen, hebben een groot aantal Dalit-organisaties daarom besloten hun problemen voor te leggen aan de internationale gemeenschap. De organisaties doen dit samen met het International Dalit Solidarity Network, waarin ontwikkelings- en mensenrechtenorganisaties uit de hele wereld zijn vertegenwoordigd. Ook de Landelijke India Werkgroep maakt deel uit van dit netwerk. In Durban hebben in de eerste plaats de Dalits zelf op indrukwekkende wijze duidelijk gemaakt dat 'India's apartheid' de komende jaren niet meer zal verdwijnen van de internationale agenda.


Geen excuus meer

Durban moet ook een keerpunt worden in de manier waarop Nederland en de andere Europese landen kastendiscriminatie beoordelen en daaraan consequenties verbinden. Tot voor kort heeft de Europese Unie in haar dialogen met India over mensenrechtenkwesties nog nooit over kastendiscriminatie gesproken. India is een economisch en politiek groot en invloedrijk ontwikkelingsland dat nogal eens een bemiddelende rol speelt tussen de westerse landen en de radicalere ontwikkelingslanden. Zo'n land stoot je niet graag voor het hoofd, zeker niet nu de Indiase markt voor westerse ondernemingen opengaat. Toch lijkt de tijd voorbij dat het onderwerp kastendiscriminatie in de verhoudingen tussen Nederland, Europa en India genegeerd kan worden. Het Europese Parlement (EP) dringt er in haar recente Mensenrechtenrapport bij de Europese Unie unaniem op aan na te gaan hoe het beleid van de EU kan bijdragen aan het afschaffen van kastendiscriminatie en "het mensonterende verschijnsel van onaanraakbaarheid". Het EP wilde voorafgaand aan de conferentie ook dat de EU Dalit-vertegenwoordigers op bezoek bij de Landelijke India Werkgroep en haar lidstaten kastendiscriminatie in Durban aan de orde zouden stellen. De EU-ministers wilden het woord 'kastendiscriminatie' echter (nog) niet in de mond nemen. Ze hadden India nog nodig om herstelbetalingen voor slavernij te voorkomen. Tijdens de volgende EU-India-top, aanstaande november in New Delhi, zal moeten blijken of de EU-lidstaten het Europese Parlement serieus nemen.

Nu de Indiase mythe echter door toedoen van de Indiase Dalits zelf toch in Durban is geëxplodeerd, ondanks of wellicht juist door de pogingen van de Indiase regering om dit te voorkomen, is er helemaal geen excuus meer voor Nederland en Europa om de discussie over kastendiscriminatie niet aan te gaan.

Gerard Oonk

(coördinator van de Landelijke India Werkgroep, die deel uitmaakt van het International Dalit Solidarity Network)



begin document

HOME Landelijke India Werkgroep

pagina INDIA NU

pagina DalitS

Landelijke India Werkgroep - 28 september 2001