terug

Inleiding i.v.m. de Dag van het Ethisch Beleggen van de ASN Bank
18 november 2004

Weg met kinderarbeid!

Goedemiddag dames en heren.

Ik wil graag starten met een stelling ‘De opvatting dat armoede de hoofdoorzaak is van kinderarbeid is een van de schadelijkste mythen van deze tijd’.
Op de titel van deze dag - ‘Lang leve de kinderarbeid’? – zou ik daarom willen reageren met: ‘Weg met de kinderarbeid!’

Twee weken geleden kwamen in India ruim 5.000 mensen uit de hele wereld bijeen onder het motto: ‘Van werk naar school: over het recht op onderwijs valt niet te onderhandelen’. Het betrof een internationale conferentie van de Indiase MV Foundation en de internationale campagne ‘Stop Kinderarbeid – School, de beste werkplaats’. In Nederland wordt de campagne gevoerd door de FNV, de Algemene Onderwijsbond, Hivos en de Landelijke India Werkgroep. Maar we werken ook samen met organisaties in andere landen.

Bijna iedereen vindt kinderarbeid een kwalijke zaak. Toch is de eerste vraag die bij veel mensen opkomt als je praat over kinderarbeid: als die kinderen niet meer werken dan overleven zij het toch niet?
Dat is apert onjuist. Niet armoede is de belangrijkste oorzaak van kinderarbeid maar eerder is kinderarbeid de oorzaak van het voortduren van armoede.
In de Indiase deelstaat waar de grote anti-kinderarbeid conferentie werd gehouden heeft de MV Foundation inmiddels circa 300.000 naar school begeleid. Er is daar geen enkele organisatie die beweert dat de gezinnen daar onder lijden of armer zijn geworden.

Het is eerder zo dat de armoede verminderd is omdat op grote schaal kinderen van de arbeidsmarkt zijn verdwenen, waardoor volwassenen betere lonen en arbeidstijden konden bedingen. Ook de kwaliteit van het gezinsleven is verbeterd omdat kinderen meer als leerlingen worden gezien en niet vooral als mede-broodwinners. Ouders zien meer perspectief voor hun kinderen en zetten zich meer in.

Trouwens: in twee Indiase deelstaten – niet de rijkste – gaan bijna alle kinderen naar school. Dus het kan wel, als de politieke wil er is!

Waarom dan toch kinderarbeid:

  • vanzelfsprekendheid – traditie - dat kinderen werken, aangemoedigd door werkgevers die daar van profiteren. Veel mensen zijn gaan geloven dat onderwijs niet voor hun kinderen is weggelegd en weten niet hoe ze dat zelf moeten aanpakken. Overigens wil 90% van de ouders in India dat hun kinderen naar school gaan.
  • door slecht openbaar onderwijs verdwijnen veel kinderen vroegtijdig van school. De middenklasse en elite stuurt zijn kinderen naar privé scholen en maakt zich niet druk om het slechte openbaar onderwijs;
  • geen leerplicht en geen goede wetgeving tegen kinderarbeid,. Wetgeving wordt vaak niet uitgevoerd.
  • bureaucratische barričres die kinderen uit school houden: ongeletterde ouders worden lastiggevallen met een scala aan formulieren en regelingen.
  • discriminatie van bepaalde groepen als kastelozen en inheemse volken in India maar ook elders.
Wat te doen:
  • het creëren van een maatschappelijke norm dat kinderen op school horen. Dat kan alleen door het mobiliseren van gemeenschappen: niet een enkele groep maar alle niet-schoolgaande kinderen moeten naar school. Als je dat niet doet sluit je groepen uit en schep je geen maatschappelijke norm dat elk kind naar school moet.
  • zorgen dat jonge kinderen direct naar school kunnen en dat de school fatsoenlijk functioneert.
  • oudere kinderen boven de zes krijgen alsnog de kans via tijdelijk onderwijs in het gewone onderwijs terecht te komen.
Dat blijkt niet alleen te werken in India, maar soortgelijke aanpakken werken ook in landen als Albanië en Kenia.

Een voorbeeld: kinderarbeid in katoenzaadteelt in India

  • Nog steeds werken ruim 12.000 kinderen in slavernij-achtige omstandigheden in de teelt van de zeer arbeidsintensieve katoenzaad in India voor vijf multinationale bedrijven. Jonge kinderen werken 12 uur per dag, staan bloot aan pesticiden.
  • Ook Nederlandse bedrijven zijn betrokken (Unilever en Advanta) plus een aantal andere multinationale bedrijven (Syngenta, Bayer en Monsanto) die ook in Nederland actief zijn.
  • De bedrijven hebben toegezegd het probleem met de eerder genoemde MV Foundation zijn uiterst traag in daadwerkelijke actie. Ook weigeren ze boeren prijzen voor hun producten te betalen die het hen mogelijk maken aan volwassenen een fatsoenlijk loon te betalen. De Nederlandse regering zegt dat ze ‘niet kan beoordelen’ of de bedrijven genoeg haast maken bij het aanpakken van het probleem.
De rol van banken

Wat mag van banken, pensioenfondsen etc. verwacht worden bij het bestrijden van kinderarbeid?

  1. Allereerst een visie die alle vormen van kinderarbeid afwijst die kinderen belemmert om volledig dagonderwijs te volgen en hun gezondheid niet schaadt. De ASN Bank bijvoorbeeld hanteert op haar website de term kwalijke vormen van kinderarbeid, maar het is niet duidelijk wat dat precies is. Is dat ook kinderarbeid waardoor kinderen niet gewoon naar kunnen?
  2. Alleen te investeren in bedrijven en andere instellingen die:
    • qua beleid en aanpak duidelijk kunnen maken dat zij noch in hun hoofdvestigingen noch in hun uitbestedingsketen gebruik maken van kinderarbeid én bereid zijn onafhankelijke controle daarop toe te staan; dan wel:
    • weten dat er een probleem met kinderarbeid is of kan ontstaan maar een duidelijk plan hebben om dat op redelijke termijn aan te pakken;
    • die redelijke termijn is nodig om evt. werkende kinderen te ondersteunen bij het alsnog instromen in het onderwijs;
  3. Als er een probleem is moeten bedrijven samenwerking met lokale overheden, NGO’s en vakbonden zoeken om te zorgen dat kinderen waar mogelijk in het reguliere dagonderwijs terecht kunnen. Aparte schooltjes van of via bedrijven zijn alleen wenselijk als er geen andere mogelijkheden zijn.
  4. Alleen bedrijven te steunen die ook kunnen aantonen dat ze de internationale arbeidsrechten naleven zoals recht op organisatie, geen discriminatie op de werkplek (bijv. beloning van mannen en vrouwen gelijk), een loon waarvan te leven is en geen ongezonde arbeidsomstandigheden.
  5. Deze visie ook uitdragen bij samenwerking met andere organisaties, overheden e.d.
De campagne Stop Kinderarbeid richt zich overigens vooral op overheden en internationale organisaties als EU, ILO en de Wereldbank.
Wat mogen burgers en bedrijven bijv. van de Nederlandse overheid verwachten? Dat is een beleid waarin het financieren van onderwijsprogramma’s gekoppeld wordt aan een aanpak om actief werkende kinderen binnen het gewone dagonderwijs te halen.
Dat gaat niet vanzelf. Een school neerzetten betekent niet automatisch dat een meisje dat thuis meewerkt of voor het huishouden van anderen zorgt ook naar school gaat. Daar moet je de gemeenschap en mensen gericht op aanspreken.

Dat gebeurt vaak niet vanwege de veronderstelling dat werkende kinderen te arm zijn om naar een gewone school te gaan worden ze nu vaak afgescheept met een avondklasje of helemaal niets.

Gerard Oonk,
Coördinator Landelijke India Werkgroep

Websites: www.stopkinderarbeid.nl en www.indianet.nl.



terug

LIW IN 'T NIEUWS

KINDERARBEID & ONDERWIJS

VERANTWOORD ONDERNEMEN

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 24 november 2004